Onderstaand vindt u meer informatie over het project.

Een experiment om werk en privé beter te combineren via kleinschalig ondernemerschap van ouderen  Voor talloze plattelandsbewoners is het combineren van werk en privé een bron van zorgen. Veel  noodzakelijke voorzieningen zijn op het platteland schaars en wijdverspreid, waardoor talloze bewoners dagindelingproblemen ondervinden. Ouders met jonge, schoolgaande kinderen, 
bijvoorbeeld, zijn veel tijd kwijt met het pendelen tussen woonplaats en verafgelegen scholen. Maar 
ook ouderen hebben te maken met dagindelingproblemen, omdat er voor hen regelmatig te weinig 
voorzieningen zijn om hun dag naar wens door te brengen. 
Daarnaast is het platteland in rap tempo aan het vergrijzen. Er is een groot reservoir van tijd en 
ervaring aan het ontstaan. Want juist ouderen beschikken over veel vrije tijd, werk- en levenservaring. 
De vraag is echter of zij deze overvloed waarderen. Waarschijnlijk zouden veel ouderen graag iets om handen hebben, om waardering te krijgen en vaak ook om de eenzaamheid en zelfs de doelloosheid te verdrijven die veel ouderen parten speelt. 
Tel beide ontwikkelingen bij elkaar op en we zien mogelijkheden voor ouderen om kleinschalige, 
persoonlijke dienstverlening op het platteland te creëren – praktische dienstverlening die mensen met dagindelingproblemen uit de brand kan helpen. 

Dienstenpakket 
Ouderen hebben de tijd en ervaring om dorpsgenoten een veelheid van persoonlijke diensten aan te 
bieden. We kunnen hierbij denken aan bijvoorbeeld: 
- huiskamerrestaurant 
- strijkservice 
- vakantieoppas 
- kinderoppas 
- hondenuitlaatservice 
- mobiliteitsdiensten 
- thuiszorg 
- boodschappenservice 
- kinderopvang via de gastouderconstructie 
- bijles geven 
- tuin onderhouden 
- reparaties 
- onderhoud aan huis 
- administratie en belastingaangifte 
- informele beveiligingsdiensten 

Welke diensten er daadwerkelijk kunnen worden aangeboden en afgenomen, hangt af van de lokale 
omstandigheden. We gaan er vooralsnog van uit dat ouderen genoegen nemen met een relatief lage 
uurvergoeding, aangevuld met een ‘immateriële’ beloning in de vorm van waardering en sociale 
contacten. Een laag tarief verlaagt de drempel om gebruik te maken van dit soort diensten.
Organisatie van diensten 
Natuurlijk kunnen ouderen ‘ieder voor zich’ hun diensten aanbieden. Een bepaalde mate van 
organisatie (centralisatie), daarentegen, heeft voordelen die voor meer continuïteit kunnen zorgen: 
- er kan op een gestructureerde manier aanbod bij vraag gezocht worden en vice versa 
- overzicht van vraag leidt tot meer efficiëntie (bij bijv. mobiliteitsdiensten: kinderen uit meerdere 
  gezinnen kunnen door één oudere van school worden gehaald) 
- er is één centraal aanspreekpunt voor klanten 
- communicatie naar de lokale markt vindt centraal plaats 
- centrale administratie van uitgevoerde diensten en facturering 
- consistentere uitvoering van diensten 

Zo’n centrale organisatie kan geformaliseerd worden door gebruik te maken van een rechtspersoon, 
bijvoorbeeld een vereniging. Een ander alternatief echter is de coöperatie, die een flink aantal 
voordelen in zich heeft, en voor continuïteit en meer draagvlak kunnen zorgen: 
- een lid van een coöperatie is mede-eigenaar, wat zorgt voor meer betrokkenheid; 
- een coöperatie mag behaalde winsten verdelen onder haar leden; 
- bij een coöperatie is er sprake van zakelijk verkeer tussen het individuele lid en de coöperatie,  
   waarbij het ene lid meer kan profiteren of meer zaken doet met de coöperatie dan het andere 
   lid. Hiervoor gelden bilaterale overeenkomsten tussen de coöperatie en het betrokken lid: de 
   te leveren prestatie (kennis, geld, personeel of anderszins) en de opbrengst worden 
   vastgelegd; 
- een gevoelsmatige lading: samen staan we sterker. Uiteraard is dit subjectief, maar onderling 
   vertrouwen en een gevoel van verwantschap bieden een niet te onderschatten basis voor 
   succesvolle samenwerking; 
- de lage tarieven voor persoonlijke dienstverlening vallen niet onder arbeidsplaats- en  
   concurrentievervalsing, omdat individuele leden als zelfstandig ondernemer worden  beschouwd. 
Natuurlijk hoeft een ouderencoöperatie niet exclusief op ouderen te steunen. Iedereen die wil, kan lid 
worden en werk inbrengen. Jongeren, bijvoorbeeld, die iets willen bijverdienen. En ook ouderen zélf 
kunnen van de diensten van de coöperatie gebruik maken. Voor hen kan de coöperatie een oplossing bieden voor het steeds meer wegvallen van zorg op het platteland. In gebieden waar de informele zorg schaarser wordt en professionele zorg steeds duurder, kan de coöperatie een welkom alternatief bieden. 

De ouderencoöperatie: een voorbeeld 
Het gezin Korringa bestaat uit moeder Anna en haar zonen Tjibbe (5 jr) en Jouke (8 jr). Anna volgt een cursus personeelsmanagement in Groningen. Dat betekent dat zij er één keer in de twee weken niet is om haar kinderen van school te halen en samen met ze te eten. Jouke en Tjibbe aten vroeger altijd bij goede vrienden in de buurt, maar sinds hun verhuizing naar Amersfoort moest Anna allerlei ad-hoc oplossingen verzinnen om de jongens onder te brengen. 
Sinds de oprichting van de ouderencoöperatie in het dorp is het voor Anna echter veel makkelijker geworden. Op de middagen en avonden dat Anna haar cursus heeft, haalt mijnheer Bouma de jongens op van school 10 kilometer verderop. Ze kunnen overblijven en eten bij het gezin Bouma, dat ook een huiskamerrestaurantje heeft. Voor € 5 p.p. kun je mee-eten. Op de avonden dat Tjibbe en Jouke er eten zijn er ook vaak andere kinderen en een jong stel van buiten, met weinig tijd en zin 
om zelf te koken. 
Één keer in de maand ontvangt Anna een factuur van de coöperatie voor de diensten van mijnheer en mevrouw Bouma. Op hun beurt ontvangen de Bouma’s van de coöperatie elke maand een vergoeding voor de inkopen van het huiskamerrestaurant en de brandstof.
Aan het einde van het jaar ontvangen de Bouma’s een deel van de winst van de coöperatie naar rato van hun inbreng (in feite een vergoeding van de door hen gemaakte uren). Een deel van de coöperatiewinst wordt gebruikt om overheadkosten te dekken en een financiële reserve aan te leggen. 
Binnenkort zal ook de gemeente bijdragen aan de winst van de coöperatie. In het kader van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning heeft de gemeente de coöperatie gevraagd om thuiszorg te gaan leveren, op reguliere basis, aan een groep van ongeveer 20 ouderen in de afgelegen kerkdorpen waar de coöperatie actief is. 

Dorpen gezocht! 
Het Nederlands Platform Ouderen en Europa (NPOE) wil kijken of het idee van de ouderencoöperatie ook in de praktijk werkt. Wij zijn daarom op zoek naar dorpen die belangstelling hebben om zo’n coöperatie op te richten. Het Ministerie van Sociale Zaken heeft inmiddels een subsidie toegezegd waarmee minstens 4 coöperaties begeleid kunnen worden. 
Heeft u interesse om in uw dorp een ouderencoöperatie op te richten? 
Neem dan contact op met Derek-Jan Klumper, projectuitvoerder, via onderstaande telefoonnummer of e-mail. 

Financiering 
Het project wordt gefinancierd door het Ministerie van Sociale Zaken, afdeling Dagindeling. Deze 
afdeling houdt zich bezig met het verbeteren van de mogelijkheden om werken en zorgen te 
combineren. Nederland is nog niet zo ingericht dat het vanzelfsprekend is voor mannen en vrouwen 
om naast hun werk voor kinderen te zorgen, of voor oudere of zieke familieleden. Openingstijden, 
arbeidsomstandigheden, vervoer en ruimtelijke ordening zijn daar vaak onvoldoende op afgestemd. 

Derde versie 
Utrecht, 2 november 2004